Ιωάννης Κοσμίδης
Kαθηγητής Παθολογίας, Λοιμωξιολόγος,
Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών

Γρίπη και άλλες λοιμώξεις
 

Γρίπη χοίρων

Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ανησυχεί πολύ. Ο ιός μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο και φονεύει νέους. Η διευθύντρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας M. Chan δηλώνει ότι ο ιός έχει δυνατότητες παγκόσμιας πανδημίας και η εξέλιξη δεν είναι προβλέψιμη. Οι χώρες που δεν έχουν προσβληθεί πρέπει να αναβαθμίσουν την επαγρύπνηση τους.
Τι είναι πάλι αυτό; Εκεί που ηρεμήσαμε από τη γρίπη των πτηνών, καινούργια λαχτάρα. Ευτυχώς, όπως λένε οι ειδικοί, παρά τον αρχικό μεγάλο αριθμό θανάτων στο Μεξικό δεν φαίνεται τόσο θανατηφόρα. Η γρίπη τον πτηνών εφόνευε περίπου έναν στους δύο προσβαλλόμενους ενώ η θνητότητα της νέας γρίπης είναι της τάξεως του 1% και πιθανότατα λιγότερη.
Αυτός ο καινούργιος ιός προήλθε από ανάμειξη στοιχείων ιών της γρίπης από χοίρους, πτηνά και ανθρώπους. Είναι ένας εντελώς καινούργιος ιός και προσβάλλει κυρίως νέα και μέχρι τότε υγιή άτομα. Γρήγορα επεκτάθηκε στις ΗΠΑ και στην συνέχεια στην Ευρώπη και άλλες ηπείρους. Όταν έφτασε και στις πέντε ηπείρους η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας κήρυξε την ύπαρξη πανδημίας.
Η γρίπη είναι μια σοβαρή ιογενής λοίμωξη που ταλαιπωρεί την ανθρωπότητα, ιδίως το χειμώνα υπό τη μορφή της εποχικής γρίπης, προσβάλλοντας κάθε χρόνο άνω των εκατό εκατομμυρίων ατόμων στο Βόρειο Ημισφαίριο.
Περίπου 10.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο στις ΗΠΑ κατά την ετήσια αυτή έξαρση. Επιπλέον η νόσος προκαλεί μεγάλη οικονομική επιβάρυνση σε όλες τις χώρες λόγω απουσιών πολλών ατόμων από τη δουλειά τους, αυξημένο κόστος υγειονομικών υπηρεσιών, μειωμένη παραγωγικότητα κλπ. Υπολογίζεται ότι στις ΗΠΑ το κόστος της εποχικής γρίπης υπερβαίνει τα 15 δις. δολάρια κάθε χρόνο.
Πέρα από τις ετήσιες χειμερινές εξάρσεις έχουμε και περιοδικές πανδημίες. Ο ιός συνεχώς μεταλλάσσεται με αποτέλεσμα την εμφάνιση εντελώς νέων τύπων ιού περίπου κάθε 30 χρόνια, οπότε προκαλείται πανδημία. Τέτοιες πανδημίες έχουν περιγραφεί από αιώνων. Η σοβαρότερη πανδημία των τελευταίων ετών έγινε το 1918 με άνω των 30 εκατομμυρίων θανάτους και ανυπολόγιστο κοινωνικό και οικονομικό κόστος.
Η ετήσια έξαρση στη χώρα μας έρχεται περίπου μεταξύ Νοεμβρίου και Φεβρουαρίου και διαρκεί περίπου 6-8 εβδομάδες. Σ’ αυτό το διάστημα πολλοί νοσούν από την εποχική γρίπη με αποτέλεσμα ταλαιπωρία, ενδεχόμενες επιπλοκές, θανάτους, ιδίως σε άτομα με σοβαρά προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας. Επίσης η γρίπη αυτή ευθύνεται για χαμένες ώρες εργασίας και επιβάρυνση του συστήματος υγείας με τις αναμενόμενες οικονομικές συνέπειες. Ευτυχώς για την εποχική γρίπη υπάρχει αποτελεσματικό εμβόλιο.
Πως θα αμυνθούμε;

Έχουμε τα εξής όπλα:

Εμβολιασμός των ατόμων υψηλού κινδύνου, μέτρα προλήψεως την εποχή της ετήσιας έξαρσης όπως συχνό πλύσιμο χεριών, αποφυγή περιττών εναγκαλιασμών και φιλιών, ακόμη και χειραψιών.
Υπάρχουν και ειδικά φάρμακα κατά του ιού της γρίπης, ακόμα και των πανδημικών τύπων, όπως της γρίπης των πτηνών και των χοίρων.
Ας αναφερθούμε σε λίγο περισσότερα στοιχεία για τη γρίπη. Η νόσος αυτή περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Ιπποκράτη το 412 π.Χ και η πρώτη καλά περιγραφείσα πανδημία συνέβη το 1580. Τουλάχιστον 31 πανδημίες έχουν τεκμηριωθεί έκτοτε, 3 από τις οποίες συνέβησαν τον 20ό αιώνα το 1918, 1957 και 1968.

Συμπτώματα:

Τα συμπτώματα της γρίπης, κάθε γρίπης, είναι πυρετός με ρίγη, πόνοι στα παραρρίνια και τα αυτιά, βήχας, πονόλαιμος, ρινική καταρροή, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, μυαλγίες, αρθραλγίες, ιδιαίτερα όμως έντονη είναι η κακουχία και η εξάντληση. Ο ασθενής αισθάνεται πολύ χάλια, όπως λέμε “δεν μπορεί να πάρει τα πόδια του”. Αυτή η τόσο έντονη κακουχία, που δεν παρουσιάζεται σε άλλες λοιμώξεις βάζει συνήθως τη διάγνωση της γρίπης σε κλινικό επίπεδο.
Η γρίπη μπορεί να παρουσιάσει διάφορες επιπλοκές όπως βρογχίτιδα, πνευμονία, παραρρινοκολπίτιδα, ωτίτιδα κλπ, συχνά από άλλα μικρόβια όπως ο πνευμονιόκοκκος, κλεμψιέλλες και άλλα. Τα οξέα συμπτώματα διαρκούν συνήθως 5-7 ημέρες, αλλά η επάνοδος τους ασθενούς σε πλήρη δραστηριότητα απαιτεί έως και δυο εβδομάδες.

Τι όπλα διαθέτουμε;

Εκτός από τα αυτονόητα όπως κρεββάτωμα και αντίστοιχη φροντίδα στο σπίτι υπάρχουν ειδικά φάρμακα που καταπολεμούν τον ίδιο τον ιό της γρίπης. Τα αποτελεσματικότερα είναι η οσελταμιβίρη, το γνωστό tamiflu που χορηγείται από το στόμα υπό μορφή χαπιών, καθώς και η ζαναμιβίρη (Relenza) που χορηγείται με εισπνοές με χρήση ειδικής συσκευής.
Εκτός όμως από τη θεραπεία υπάρχει και η πρόληψη.
Αυτονόητα μέτρα πρόληψης κατά τις ετήσιες εξάρσεις της γρίπης, κυρίως όμως κατά την ύπαρξη πανδημίας, είναι το συχνό και σωστό πλύσιμο χεριών με νερό και σαπούνι, η χρήση χαρτομάντιλων μιας χρήσεως, η αποφυγή συνωστισμού πολλών ατόμων σε κλειστούς χώρους και γενικά η καλή ατομική υγιεινή.
Πέρα από τα παραπάνω υπάρχουν και τα εμβόλια. Κάθε χρόνο κυκλοφορεί εμβόλιο κατά της εποχικής γρίπης που προστατεύει από τους ιούς εκείνους της γρίπης που προβλέπεται να διαδοθούν τη συγκεκριμένη χρονιά. Το εμβόλιο αυτό πρέπει να γίνεται:

• σε όλα τα άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών,
• σε διαμένοντες σε οίκους χρόνιας φροντίδας ανεξαρτήτως ηλικίας,
• σε παιδιά και ενηλίκους με χρόνια νοσήματα καρδιολογικά ή αναπνευστικά, συμπεριλαμβανομένου και του άσθματος, ή χρόνιες μεταβολικές νόσους (διαβήτης, νεφροπάθειες, αιμοσφαιρινοπάθειες, ανοσοκαταστολή),
• σε παιδιά και εφήβους που παίρνουν χρονίως ασπιρίνη,
• γυναίκες που θα βρεθούν στο 2ο ή 3ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης κατά την     αναμενόμενη εποχική έξαρση της γρίπης, καθώς και
• σε παιδιά 6-24 μηνών.
  

Εκτός βεβαίως από τη γρίπη υπάρχουν και άλλες λοιμώξεις που έχουν ομοιότητες με τη γρίπη, αλλά οφείλονται σε άλλους ιούς και μικρόβια. Οι ιοί της παραϊνφλουέντσας που προσβάλλουν περισσότερο τα παιδιά προκαλούν λοιμώξεις κυρίως του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος συχνά με μέση ωτίτιδα αλλά και λαρυγγοτραχειοβρογχίτιδα και βρογχιολίτιδα. Τα συμπτώματα είναι βήχας, που μερικές φορές θυμίζει και γαύγισμα, βραχνή φωνή και φυσικά πυρετός πάνω από 38οC. Λοιμώξεις από τον ιό αυτό έχουν συνδεθεί με εγκατάσταση βρογχικού άσθματος.
Ένας άλλος ιός, ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός είναι η κυριότερη αιτία λοιμώξεων του κατωτέρου αναπνευστικού συστήματος σε μικρά παιδιά. Τα κρούσματα εμφανίζονται τον χειμώνα ή την άνοιξη σε μια περίοδο περίπου 20 εβδομάδων. Ο ιός αυτός είναι τόσο διαδεδομένος ώστε σχεδόν όλα τα παιδιά μολύνονται στα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Είναι το συχνότερο αίτιο πνευμονίας και βρογχιολίτιδας στα μικρά παιδιά. Συχνές είναι οι επανειλημμένες λοιμώξεις με τον ιό αυτό και προσβάλλονται από νήπια μέχρι και μεγαλύτερα παιδιά αλλά και ενήλικες. Δεν υπάρχει προς το παρόν ειδικό φάρμακο για τις λοιμώξεις αυτές.

Τι μπορεί να κάνει ο απλός πολίτης;

Να ενημερώνεται όσο μπορεί καλύτερα, να συμμορφώνεται με οδηγίες προερχόμενες από υπεύθυνα χείλη και να συμβουλεύεται το γιατρό του όταν παρουσιαστεί κάποιο από τα συμπτώματα που αναφέραμε.