Πρόληψη καρκίνου παχέος εντέρου

Αρχική / Άρθρα / Ευρωκλινική Αθηνών / Γαστρεντερολογία / Πρόληψη καρκίνου παχέος εντέρου
ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΥΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

Πρόληψη καρκίνου παχέος εντέρου

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου (ΚΠΕ) αποτελεί μείζον πρόβλημα υγείας παγκοσμίως. Στις Δυτικές κοινωνίες, αποτελεί τον τρίτο σε συχνότητα καρκίνο για άντρες και γυναίκες και τη δεύτερη σε σειρά αιτία θανάτου από καρκίνο. Στην Ευρώπη η υψηλότερη θνησιμότητα παρατηρείται σε άνδρες και γυναίκες των ανατολικών και βορειοδυτικών χωρών. Χαμηλότερη είναι η θνησιμότητα στις χώρες της νότιας Ευρώπης.

Παρά το γεγονός ότι η θνητότητα από ΚΠΕ στην Ελλάδα είναι η μικρότερη ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε., ο ΚΠΕ αποτελεί και στη χώρα μας σημαντική αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας (8,7 θάνατοι / 100.000) και είναι η τρίτη σε σειρά αιτία θανάτου από κακοήθη νεοπλάσματα. Η επίπτωση του ΚΠΕ αυξάνεται σταθερά με την ηλικία, η συχνότητα στα δύο φύλα είναι παρόμοια, ενώ ειδικά ο καρκίνος του ορθού εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες. Η πιθανότητα ενός ατόμου, χωρίς συμπτώματα, να αναπτύξει στη διάρκεια της ζωής του τη νόσο πλησιάζει το 6% και για τα δύο φύλα.

Στη δημιουργία του καρκίνου του παχέος εντέρου συμμετέχουν γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Οι γενετικοί παράγοντες μπορεί να καθορίσουν ποια άτομα έχουν την προδιάθεση να αναπτύξουν τη νόσο, ενώ οι διαιτητικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να καθορίσουν ποια από τα παραπάνω άτομα τα οποία βρίσκονται σε κίνδυνο, τελικά θα εμφανίσουν καρκίνο του παχέος εντέρου.

Οι διατροφικές συνήθειες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς παράγοντες, που εμπλέκονται στην καρκινογένεση του παχέος εντέρου. Έχει δειχθεί από πολλές μελέτες ότι ο κίνδυνος εμφάνισης ΚΠΕ είναι χαμηλότερος σε πληθυσμούς με αυξημένη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών ενώ αντίθετα η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος και ζωικού λίπους φαίνεται ότι σχετίζονται με την εμφάνιση του καρκίνου του παχέος εντέρου. Τα πλούσια σε ω-3 λιπαρά οξέα έλαια (ιχθυέλαια), καθώς και το ελαιόλαδο φαίνεται ότι ασκούν προστατευτική δράση. Επίσης το ασβέστιο, το σελήνιο (ένα ιχνοστοιχείο που περιέχεται σε αρκετές τροφές), η βιταμίνη D και το φυλλικό οξύ φαίνεται ότι ασκούν προστατευτική δράση. Η παχυσαρκία ευνοεί την εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου, καθώς και η απουσία σωματικής άσκησης. Οι καπνιστές φαίνεται να έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης ΚΠΕ και κυρίως καρκίνου του ορθού. Ο κίνδυνος αυτός εξαρτάται από τη διάρκεια και την ποσότητα του καπνίσματος, ενώ φαίνεται να ελαττώνεται με τη διακοπή του καπνίσματος. Κλινικές μελέτες και επιδημιολογικές παρατηρήσεις των τελευταίων ετών επιβεβαιώνουν τον προστατευτικό ρόλο της ασπιρίνης και των αντιφλεγμονωδών φαρμάκων στην πρόληψη εμφάνισης καρκίνου και πολυπόδων του παχέος εντέρου.

Η πλειονότητα των ΚΠΕ προέρχεται από προκαρκινωματώδεις βλάβες (αδενωματώδεις πολύποδες). Ο κίνδυνος ανάπτυξης ενός αδενωματώδους πολύποδα στο γενικό πληθυσμό είναι περίπου 20%. Εκτός των σποραδικών καρκίνων, ένα ποσοστό 5-15% του συνόλου των διαγνωσθέντων ΚΠΕ, αναπτύσσεται σε έδαφος γενετικής προδιάθεσης. Για το λόγο αυτό χωρίζουμε τον πληθυσμό σε δύο ομάδες σε ότι αφορά τον κίνδυνο ανάπτυξης ΚΠΕ: α) άτομα μέσου κινδύνου που αποτελούν το 90% χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου εκτός της ηλικίας (>50 ετών) και β) άτομα αυξημένου κινδύνου που αποτελούν περίπου το 10%. Για τα άτομα της β ομάδας παράγοντες αυξημένου κινδύνου αποτελούν: 1) το ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό πολυπόδων ή καρκίνου του παχέος εντέρου, 2) η χρόνια ελκώδης κολίτις και η μακροχρόνια νόσος Crohn, 3) η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση περιλαμβανομένων και το συνδρόμων Gardner και Turcot, 4) ο κληρονομικός μη πολυποδιασικός ΚΠΕ, 5) σύνδρομα αμαρτωματωδών πολυποδιάσεων (σύνδρομο Peutz-Jeghers, νεανική πολυποδίαση).

Στην ομάδα αυξημένου κινδύνου πρέπει να εφαρμόζονται προγράμματα επιτήρησης με την επαναλαμβανόμενη εφαρμογή μιας διαγνωστικής μεθόδου. Είναι βασικό χαρακτηριστικό ότι στα άτομα που ανήκουν στην ομάδα αυτή ο ΚΠΕ εμφανίζεται σε νεαρότερη ηλικία και πρέπει να υποβάλλονται σε τακτικά χρονικά διαστήματα σε ενδοσκόπηση πεπτικού, ανεξάρτητα από την ηλικία τους.

Στην ομάδα μέσου κινδύνου η ηλικία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου εμφάνισης της νόσου. Μετά την ηλικία των 50 ετών η πιθανότητα εμφάνισης της νόσου διπλασιάζεται για κάθε δεκαετία ζωής. Αυτή η πληθυσμιακή ομάδα αποτελεί το στόχο των προγραμμάτων πρόληψης (screening) καθώς έτσι μπορεί να ελαττωθεί η συχνότητα του ΚΠΕ.

Σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες, τα άτομα που δεν έχουν κανένα σύμπτωμα αλλά ανήκουν στην ομάδα μέσου κινδύνου, δηλαδή όταν η ηλικία τους είναι μεγαλύτερη από 50 έτη, πρέπει να υποβάλλονται σε δοκιμασία ανίχνευσης αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα κάθε χρόνο και σε εύκαμπτη σιγμοειδοσκόπηση κάθε 3 με 5 χρόνια, η σε ολική κολονοσκόπηση ανά 10ετία, αν δεν υπάρξουν ευρήματα. Όταν δεν είναι δυνατή η ολική κολονοσκόπηση πρέπει να γίνεται βαριούχος υποκλυσμός με διπλή αντίθεση.

Η δοκιμασία ανίχνευσης αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα γίνεται εύκολα στο σπίτι. Από τη δοκιμασία πρέπει υποχρεωτικά να προηγηθεί αποφυγή κάποιων συνηθειών (βούρτσισμα δοντιών) καθώς και η λήψη ασπιρίνης ή αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, καθώς και τριήμερη ειδική δίαιτα σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού. Η δοκιμασία αυτή ανιχνεύει αόρατη ποσότητα αίματος στα κόπρανα και αν είναι θετική θέτει την υποψία για περαιτέρω έλεγχο. Στα άτομα με θετική την δοκιμασία κοπράνων συνιστάται η διενέργεια κολονοσκόπησης για τον έλεγχο όλου του παχέος εντέρου.

Η κολονοσκόπηση γίνεται από γαστρεντερολόγο ιατρό, με την εισαγωγή ενός εύκαμπτου σωλήνα από την έξοδο του εντέρου. Προηγείται καθαρισμός του εντέρου με λήψη καθαρτικού. Εάν διαπιστωθεί κάποια ύποπτη βλάβη στο έντερο υπάρχει η δυνατότητα να ληφθεί ανώδυνα βιοψία και να σταλεί για εξέταση. Επίσης, αν βρεθεί ένας πολύποδας μπορεί να αφαιρεθεί την στιγμή της εξέτασης ή σε μεταγενέστερη φάση. Εάν ο καρκίνος εντοπίζεται χαμηλά στο έντερο η διάγνωση μπορεί να γίνει με την σιγμοειδοσκόπηση που μοιάζει με την κολονοσκόπηση, αλλά εξετάζει μόνο το τελευταίο τμήμα του εντέρου.

Ο βαριούχος υποκλυσμός γίνεται σε ακτινολογικό εργαστήριο. Προηγείται και εδώ καθαρισμός του εντέρου. Με το βαριούχο υποκλυσμό δεν υπάρχει η δυνατότητα να ληφθεί βιοψία από τη βλάβη, δυνατότητα που παρέχεται μόνο μέσω της εξέτασης με κολονοσκόπιο.

Σύντομα, στην κλινική μας, ο έλεγχος του παχέος εντέρου θα μπορεί να γίνεται και μέσω της ενδοσκοπικής κάψουλας. Απαιτείται προετοιμασία του εντέρου με λήψη καθαρτικού. Η ιατρική εκπαίδευση για την τέλεση της εξέτασης και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ήδη πραγματοποιείται στην Κλινική μας.

Συστάσεις πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου του παχέος εντέρου:

• Ασυνήθιστα συμπτώματα από την κοιλιά ή αλλαγές ή αίμα στις κενώσεις πρέπει να αναφέρονται αμέσως στο γιατρό.

• Άτομα μεγαλύτερα των 50 ετών (έστω και χωρίς συμπτώματα) θα πρέπει να υποβάλλονται σε δοκιμασία ανίχνευσης αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα κάθε χρόνο και σε εύκαμπτη σιγμοειδοσκόπηση κάθε 3 με 5 χρόνια ή σε κολονοσκόπηση ανά 10ετία.

• Η κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και ασβεστίου προφυλάσσει από εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου. Το αντίθετο συμβαίνει με την κατανάλωση κόκκινου κρέατος.

• Η αποφυγή του καπνίσματος και της καθιστικής ζωής, καθώς και η υιοθέτηση συστηματικής άσκησης (π.χ. περπάτημα) αποτελούν σημαντικούς προληπτικούς παράγοντες

• Η αφαίρεση των πολυπόδων προλαμβάνει την εμφάνιση του καρκίνου του παχέος εντέρου.

• Οι στενοί συγγενείς των ασθενών που εμφάνισαν καρκίνο του παχέος εντέρου σε νεαρή ηλικία πρέπει να συμβουλευτούν ειδικό γιατρό.

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

  • Νασιακόπουλος Νικόλαος
  • Share This