Το αίμα στην τουαλέτα, στα κόπρανα ή στο χαρτί υγείας προκαλεί συχνά ανησυχία, καθώς μπορεί να κυμαί­νεται από λίγες σταγόνες έως αι­μορραγίες απειλητικές για τη ζωή. Η προέλευση του αίματος πιθανόν να εντοπίζεται κοντά στον πρωκτό ή σε οποιοδήποτε τμήμα του πεπτι­κού συστήματος. Το χρώμα και τα συνοδά συμπτώματα βοηθούν στην εκτίμηση της αιτίας.

Χαρακτηριστικά του αίματος

• Ζωηρό κόκκινο αίμα, συχνά πάνω στα κόπρανα ή στο χαρτί υγείας: Συνήθως προέρχεται από το ορθό ή τον πρωκτό (αιμορροΐδες, ραγά­δα πρωκτού).
• Σκούρο κόκκινο, συνήθως ανανε­μιγμένο με τα κόπρανα: Προέρχε­ται από το παχύ έντερο.
• Μαύρα κόπρανα (μέλαινα κένω­ση): Υποδηλώνει αιμορραγία από το ανώτερο πεπτικό σύστημα (στόμαχο, δωδεκαδάκτυλο).
• Αίμα με βλέννη και κοιλιακό άλ­γος: Τυπικό σε φλεγμονώδεις νόσους ή λοιμώξεις του πεπτικού συστήματος.

Κύριες αιτίες

• Αιμορροϊδοπάθεια: Το συχνότερο αίτιο αιμορραγίας από τον πρω­κτό. Μερικές φορές είναι επώδυ­νη, σε συνυπάρχουσα θρόμβωση.
• Ραγάδα πρωκτού: Προκαλεί έντο­νο πόνο κατά τη διάρκεια και μετά την κένωση.
• Εκκολπωματική νόσος: Εμφανί­ζεται συχνότερα στο παχύ έντερο και σπανιότερα στο λεπτό. Μία από τις επιπλοκές της είναι η αι­μορραγία, συνήθως με παρουσία φλεγμονής (εκκολπωματίτιδας).
• Πολύποδες παχέος εντέρου και κακοήθεις όγκοι: Μπορεί να προ­καλούν λανθάνουσα (ανεπαίσθη­τη) αιμορραγία ή επεισόδια απώ­λειας μεγαλύτερης ποσότητας αίματος. Συνήθως συνυπάρχει αλ­λαγή στη συχνότητα των κενώσε­ων, απώλεια βάρους και αναιμία.
• Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (Νόσος του Crohn, ελκώδης κο­λίτιδα): Διαρροϊκές αιμορραγικές κενώσεις, κοιλιακό άλγος και χρό­νια κόπωση.
• Λοιμώδεις κολίτιδες και εντερίτι­δες: Ορισμένα μικρόβια (π.χ. Sal­monella, Shigella, Campylobacter, E. coli) και παράσιτα μπορεί να προ­καλέσουν αιμορραγική διάρροια.
• Αγγειοδυσπλασίες / αγγειοπάθειες.
• Συστηματικές νόσοι π.χ. αιματολο­γικές διαταραχές, ισχαιμική κολί­τιδα, ακτινική πρωκτίτιδα, τραυμα­τισμοί, ξένα σώματα, διαταραχές πήξης και φαρμακευτικές παρε­νέργειες (αντιπηκτική ή αντιαιμο­πεταλιακή αγωγή).

Κλινική εκτίμηση

Η αρχική αξιολόγηση γίνεται με λήψη λεπτομερούς ιστορικού: έναρξη, διάρ­κεια, ποσότητα αίματος, αλλαγή συ­χνότητας των κενώσεων, συνοδά συ­μπτώματα (πόνος, πυρετός, απώλεια βάρους, διάρροια, παρουσία βλέν­νης), λήψη φαρμάκων, ατομικό και οικογενειακό ιστορικό νεοπλασιών. Επίσης, συνεκτιμώνται η προηγούμε­νη κατάσταση της υγείας, το ιστορικό επεμβάσεων και πιθανών νοσηλειών.

Διαγνωστικές εξετάσεις

• Δακτυλική εξέταση: Για άμεση εκτί­μηση αιμορροΐδων και ραγάδων.
• Ορθοσκόπηση: Ελέγχει το ορθό, το τελικό τμήμα του πεπτικού συ­στήματος.
• Ολική κολοσκόπηση: Απαραίτητη όταν πιθανολογείται ύπαρξη πο­λυπόδων, κακοήθειας, αγγειοδυ­σπλασίας ή εκκολπωμάτων.
• Εργαστηριακές εξετάσεις: Αιμα­τολογικός έλεγχος, δοκιμασίες πήξης αίματος, καλλιέργειες κο­πράνων.
• Απεικονιστικές μέθοδοι: Υπολο­γιστική (αξονική) τομογραφία, μα­γνητική τομογραφία.
• Αγγειογραφία: Χρησιμοποιείται τόσο διαγνωστικά όσο και θερα­πευτικά (π.χ. εμβολισμός σε ενερ­γές αιμορραγίες).

Αίμα στα κόπρανα: αντιμετώπιση

Αιμορροϊδοπάθεια

Αναλόγως του βαθμού της πάθησης, των συμπτωμάτων και της γενικότερης κατάστασης του πάσχοντος, οι θερα­πευτικές επιλογές περιλαμβάνουν:

• Συντηρητικά μέσα:Τροποποίηση δίαιτας, μαλακτικά κοπράνων, το­πική φροντίδα.
• Ελάχιστα επεμβατικές θεραπεί­ες σε χώρο ιατρείου: Ελαστικά δαχτυλίδια αιμορροϊδων (rubber band ligation), σκληροθεραπεία, φωτοπηξία/laser.
• Χειρουργική αντιμετώπιση: Για περιπτώσεις μεγαλύτερης βαρύ­τητας ή αιμορροϊδοπάθεια που δεν ανταποκρίνονται σε λιγότερο επεμβατικές μεθόδους. Η χειρουρ­γική σήμερα παρέχει, εκτός από τις κλασικές μεθόδους αιμορροϊ­δεκτομής, νέες τεχνικές (π.χ. HAL/ RAR, Longo, εφαρμογές laser) που εφαρμόζονται κατά την κρίση του χειρουργού ανάλογα με την εικόνα του εκάστοτε ασθενούς.

Ραγάδα πρωκτού

Αναλόγως χρόνου εμφάνισης και έκτασης της πάθησης, οι θεραπευ­τικές επιλογές περιλαμβάνουν:

• Συντηρητική αντιμετώπιση: Μα­λακτικά κοπράνων, εφαρμογή τοπικών μυοχαλαρωτικών σκευ­ασμάτων για την επούλωση μιας πρόσφατης (οξείας) ραγάδας
• Χειρουργική θεραπεία: Επίμονη (χρόνια) ραγάδα που παραμένει για 6–8 εβδομάδες συνήθως χρήζει χειρουργικής αντιμετώπισης (εκτο­μή της ραγάδας και χαλάρωση της τάσης στην περιοχή του πρωκτού με διατομή μυϊκών ινών – σφιγκτη­ροτομή- ή εφαρμογή botox).

Εκκολπωματική νόσος

Η αιμορραγία και η φλεγμονή που κατά κανόνα συνυπάρχουν, αφορούν συνήθως εκκολπώματα του παχέος εντέρου – κυρίως του σιγμοειδούς. Η αντιμετώπιση μπορεί να είναι:

Συντηρητική, στην οποία απαι­τείται νοσηλεία, χορήγηση φαρ­μακευτικής αγωγής και πιθανώς μετάγγισης, διακοπή αντιπηκτικών και αντιαιμοπεταλιακών φαρμά­κων και ειδική δίαιτα.

• Χειρουργική: Επεισόδια μεγάλου βαθμού ή υποτροπιάζουσας αι­μορραγίας απαιτούν χειρουργική εκτομή του πάσχοντος τμήματος του εντέρου και αποκατάστα­ση της συνέχειας με επανένωση (αναστόμωση) των υγιών κολοβω­μάτων του. Με την εξέλιξη των χει­ρουργικών τεχνικών και εργαλείων και της εκπαίδευσης των σύγχρο­νων χειρουργών, οι επεμβάσεις αυτές πραγματοποιούνται συνή­θως λαπαροσκοπικά.

Πολύποδες / Καρκίνος παχέος εντέρου

Η θεραπεία πραγματοποιείται μετά από ογκολογική σταδιοποίηση και μπορεί να αφορά:

• Ενδοσκοπική εκτομή της βλάβης: Χειρουργική εκτομή, που πραγματο­ποιείται όπως προαναφέρθηκε και ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες για την ογκολογική της αποτελεσμα­τικότητα. Περαιτέρω ογκολογική θε­ραπεία αν απαιτείται.

• Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (Ελκώδης Κολίτιδα, Νόσος του Crohn). Η φαρμακευτική αγωγή (5-ASA, κορτικοστεροειδή, ανο­σοτροποποιητικά φάρμακα και βιολογικοί παράγοντες) είναι η θεραπεία εκλογής, ενώ η χειρουρ­γική θεραπεία εφαρμόζεται μόνο σε περίπτωση επιπλοκών.

Λοιμώξεις του πεπτικού συστήματος

Σπάνια προκαλούν αιμορραγία που χρήζει χειρουργικής αντιμετώπισης. Η θεραπεία αφορά αντιβιοτικά ή αντιπαρασιτικά φάρμακα ανάλογα με το παθογόνο αίτιο.

Αγγειοδυσπλασίες / αγγειακές βλάβες

Αφορούν σπανιότερες περιπτώσεις και αντιμετωπίζονται ενδοσκοπικά ή με αγγειογραφικό εμβολισμό. Σε περίπτωση αδυναμίας ελέγχου της αιμορραγίας μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αντιμετώπιση. Με την εμφάνιση αίματος στα κό­πρανα, ιδίως αν υπάρχουν σημεία αιμοδυναμικής αστάθειας (ζάλη, λιποθυμία, ταχύπνοια/ταχυκαρδία, χαμηλή πίεση), θα πρέπει να ζητηθεί άμεση βοήθεια. Ακόμη και μικρής ποσότητας αλλά επαναλαμβανόμε­νη αιμορραγία ή συμπτώματα αναι­μίας (κούραση, ωχρότητα), ύπαρξη επίμονου ή αυξανόμενου πόνου, αίμα στα κόπρανα σε άτομα >45 ετών με διαταρραχές στη συχνότητα των κενώσεων ή/και με οικογενεια­κό ιστορικό καρκίνου του πεπτικού, είναι συμπτώματα που χρήζουν άμε­σης ιατρικής αξιολόγησης.