Η σχέση μεταξύ αλκοόλ και ήπαρ είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια, καθώς η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται άμεσα με την πρόκληση ηπατικής νόσου. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η μικρή έως μέτρια κατανάλωση δεν θα οδηγήσει σε σοβαρή νόσο του ήπατος, σε αντίθεση με τη σοβαρή χρήση που περιγράφεται ως «διαταραχή χρήσης αλκοόλ».

Πώς ορίζεται η «διαταραχή χρήσης αλκοόλ»

Η «διαταραχή χρήσης αλκοόλ» ορίζεται ως μια χρόνια, υποτροπιάζουσα εγκεφαλική διαταραχή που χαρακτη­ρίζεται από επηρεασμένη ικανότητα διακοπής ή ελέγ­χου της χρήσης αλκοόλ, παρά τις δυσμενείς συνέπειες στην υγεία ή την κοινωνική και οικογενειακή ζωή.

Πόσο συχνή είναι η «διαταραχή χρήσης αλκοόλ»

Η «διαταραχή χρήσης αλκοόλ» είναι ένα σοβαρό πρό­βλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως με σοβαρές συνέ­πειες στην υγεία, την κοινωνία και την οικονομία.

• Το 7% του παγκόσμιου πληθυσμού κάνει σοβαρή χρήση αλκοόλ
• Το 3,7% πληροί κριτήρια διαταραχής χρήσης αλκοόλ
• Το 70% του γενικού πληθυσμού καταναλώνει αλκοόλ στην Ελλάδα
• 2,6 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από αλκοόλ το 2016

Πώς θα μπορούσε κάποιος να προσδιορίσει ποσοτικά τη σοβαρή χρήση αλκοόλ;

Ο ποσοτικός προσδιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ δεν είναι εύκολος στην κλινική πρακτική. Συνήθως, η ποσοτικοποίηση γίνεται σε γραμμάρια αλκοόλ ανά ημέ­ρα ή εβδομάδα. Μια άλλη προσέγγιση είναι να ποσο­τικοποιηθεί με τον αριθμό των «ποτών». Τα γραμμάρια αλκοόλ ανά μονάδα «ποτού» ποικίλλουν από 8 έως 16 γρ. Στην Ευρώπη και σύμφωνα με τον WHO τα 10 γραμ­μάρια καθαρού αλκοόλ ισοδυναμούν με μια μονάδα.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω, ως επικίνδυνη κατανάλω­ση ορίζεται η κατανάλωση αλκοόλ σε ποσότητα ή με πρότυπο που θέτει το άτομο σε κίνδυνο για ανεπι­θύμητες συνέπειες στην υγεία. Για την Ελλάδα αυτό προσδιορίζεται για τις γυναίκες στα 20 – 40 γραμμά­ρια την ημέρα και για τους άνδρες στα 40 – 60 γραμ­μάρια την ημέρα.

Ως επιβλαβής κατανάλωση ορίζεται η πρόκληση βλάβης στην υγεία, είτε οργανικής είτε ψυχικής, που συνδέεται με τη χρήση αλκοόλ και αντιστοιχεί σε ποσό­τητα μεγαλύτερη από 40 γραμμάρια την ημέρα για τις γυναίκες και μεγαλύτερη από 60 γραμμάρια την ημέρα για τους άνδρες.

Τέλος, σημασία έχει και το πρότυπο κατανάλωσης και κυρίως η βαριά επεισοδιακή χρήση αλκοόλ που περιγράφεται ως ≥ 4 ποτά για τις γυναίκες και ≥ 5 ποτά για τους άνδρες σε μια περίσταση ή εντός 2 ωρών.

Ηπατική νόσος σχετιζόμενη με το αλκοόλ

Ο όρος «αλκοολικός» στιγματίζει και υπονομεύει την αξιοπρέπεια και την αυτοεκτίμηση των ασθενών και έχει αντικατασταθεί από τον όρο «ηπατική νόσος σχε­τιζόμενη με το αλκοόλ». Διακρίνεται σε λιπώδες ήπαρ, αλκοολική ηπατίτιδα και κίρρωση ήπατος σχετιζόμενη με το αλκοόλ.

Λιπώδες ήπαρ σχετιζόμενο με το αλκοόλ

Ένα πρώιμο στάδιο της αλκοολικής νόσου είναι το λιπώ­δες ήπαρ. Είναι η πιο συνηθισμένη διαταραχή ηπατικής νόσου που σχετίζεται με το αλκοόλ και χαρακτηρίζεται από υπερβολική συσσώρευση λίπους στο εσωτερικό των ηπατικών κυττάρων δυσκολεύοντας τη λειτουργία του ήπατος. Συνήθως δεν υπάρχουν συμπτώματα και μπορεί να παρουσιαστεί πολύ γρήγορα σε κάθε άνθρω­πο που πίνει συχνά πολύ αλκοόλ. Η κατάσταση αυτή είναι αναστρέψιμη μετά τη διακοπή του αλκοόλ.

Αλκοολική ηπατίτιδα

Η αλκοολική ηπατίτιδα είναι ένα διακριτό κλινικό σύν­δρομο που χαρακτηρίζεται από την πρόσφατη εμφά­νιση ικτέρου με ή χωρίς άλλα σημεία σοβαρής ηπα­τικής βλάβης όπως ασκίτη και/ή εγκεφαλοπάθεια σε ασθενείς με συνεχιζόμενη κατάχρηση αλκοόλ. Δεν είναι ωστόσο ασυνήθιστο να εμφανιστεί και ημέρες ή εβδομάδες μετά τη διακοπή του αλκοόλ. Η υποκείμε­νη διαταραχή είναι η στεατοηπατίτιδα, δηλαδή έντονη συσσώρευση λίπους στα ηπατοκύτταρα και φλεγμονή. Κλινικά σημεία σχετιζόμενα με την αλκοολική ηπατίτιδα είναι προοδευτικός ίκτερος, πυρετός, κακουχία, απώ­λεια βάρους και υποσιτισμός. Η αλκοολική ηπατίτιδα ανάλογα με το αν είναι ήπια ή σοβαρή μπορεί να είναι αναστρέψιμη. Αυτό όμως που χρειάζεται να γνωρίζουν όσοι καταναλώνουν αλκοόλ είναι ότι μπορεί να εμφα­νιστεί και σε οξεία μορφή μετά από υπερβολική κατα­νάλωση αλκοόλ με επιπλοκές απειλητικές για τη ζωή. Υπάρχουν θεραπείες που αποσκοπούν στη μείωση της φλεγμονής όπως τα κορτικοειδή, όμως η αποχή από το αλκοόλ είναι καθοριστική για την αντιστροφή της ηπατικής βλάβης.

Κίρρωση ήπατος

Η κίρρωση είναι η σοβαρότερη μορφή ηπατικής νόσου που σχετίζεται με το αλκοόλ. Σε αυτήν το ήπαρ εμφανί­ζει διάχυτη ίνωση, δηλαδή πολλαπλές σκληρύνσεις που εμποδίζουν την ομαλή λειτουργία του ήπατος και οδη­γούν σε ηπατική ανεπάρκεια. Οι ασθενείς με κίρρωση μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί ή να παρουσιάζουν ίκτερο, ασκίτη, αιμορραγία, λοιμώξεις, επιβάρυνση νεφρικής λειτουργίας – ηπατονεφρικό σύνδρομο, ηπα­τική εγκεφαλοπάθεια και καχεξία. Συνήθως κίρρωση εμφανίζεται μετά από αρκετά χρόνια συνεχούς κατα­νάλωσης αλκοόλ. Επιπλέον οι ασθενείς με κίρρωση λόγω ηπατικής νόσου σχετιζόμενης με χρήση αλκοόλ διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ηπατοκυττα­ρικού καρκίνου. Πρέπει ακόμα να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται παράγοντες που επιβαρύνουν την κα­τάσταση όπως παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη, υποσιτισμός, κάπνισμα, η υπερφόρτωση σιδήρου και η ιογενής ηπατίτιδα. Η κίρρωση του ήπατος είναι μια σοβαρή κατάσταση απειλητική για τη ζωή και απαιτείται πλήρης αποχή από το αλκοόλ. Σε περίπτωση εθισμού, χρειάζεται ο ασθενής να ενταχθεί πρόγραμμα αποτο­ξίνωσης γιατί δεν μπορεί το άτομο να διακόψει μόνος του το αλκοόλ χωρίς να έρθει αντιμέτωπο με στερητικό σύνδρομο ενώ σε κάποιες περιπτώσεις κίρρωσης μπο­ρεί να χρειάζεται και μεταμόσχευση ήπατος.