Οι άνθρωποι, καθώς μεγαλώνουν και γερνούν, χάνουν ένα μεγάλο μέρος της μυϊκής τους μάζας. Με την πάροδο των ετών, αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αισθάνονται έντονη αδυναμία, να χάνουν προοδευτικά την ικανότητά τους να παράγουν μυϊκό έργο με συνέπεια να μην είναι σε θέση να ανταποκριθούν στις καθημερινές, ακόμη και στις πιο απλές, δραστηριότητές τους. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται σαρκοπενία και αρχίζει συνήθως στην ηλικία των 40 ετών. Ειδικά μετά τα 50, κάθε χρόνο παρουσιάζεται απώλεια 1%-2% της μυϊκής μάζας, γεγονός που οδηγεί σε μείωση της δύναμης και αναπόφευκτα επηρεάζει την ισορροπία και τη βάδιση.

Δεν είναι καθόλου σπάνια η περίπτωση ενός ηλικιωμένου που διατηρεί πνευματική διαύγεια, αυτοεξυπηρετείται και κάθε μέρα πηγαίνει μόνος του στο καφενείο για καφέ και συναναστροφή με τους φίλους του, να αναφέρει ότι όσο περνάει ο καιρός τα πράγματα δυσκολεύουν. Οι βόλτες αυτές γίνονται ολοένα και πιο απαιτητικές, αφού το άτομο κουράζεται εύκολα, ειδικά σε ανηφορικό δρόμο ή σκάλες. Επιπλέον, ενδέχεται να χάσει την ισορροπία του και να πέσει στον δρόμο χτυπώντας ελαφρά ή σοβαρά. Ακόμα και μέσα στο σπίτι, μπορεί να πέσει προσπαθώντας να σηκώσει κάτι από το πάτωμα ή να παραπατήσει σε ένα χαλί. Σε κάποιες περιπτώσεις όσο και να προσπαθεί, δεν μπορεί να σηκωθεί όρθιος και μένει ξαπλωμένος στο πάτωμα για ώρες μέχρι να επιστρέψουν οι άνθρωποι που μένουν μαζί του ή να καταφέρει να τους τηλεφωνήσει.

Τα χαρακτηριστικά των εύθραυστων ηλικιωμένων

Περίπου το 15% των ατόμων άνω των 65 ετών που δεν ζουν σε ίδρυμα παρουσιάζουν ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά ευθραυστότητας. Ενώ δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη διαγνωστική μέθοδος για τη διάγνωση της ευθραυστότητας, μπορούμε να πούμε ότι η παρουσία της χαρακτηρίζεται από:

• Συνύπαρξη τουλάχιστον 5 ασθενειών
• Αργό περπάτημα με ταχύτητα μικρότερη από ένα μέτρο το δευτερόλεπτο
• Αδυναμία ανόδου των σκαλιών ενός ορόφου
• Αδυναμία έγερσης από μία καρέκλα με σταυρωμένα τα χέρια

Οι εύθραυστοι αυτοί ηλικιωμένοι και το πρόβλημα των πτώσεων θα αυξάνονται όσο αυξάνεται το προσδόκιμο επιβίωσης. Η φυσιολογική φθορά με την πάροδο των χρόνων είναι αναπόφευκτη, αλλά πάντα υπάρχουν τρόποι να τους βοηθήσουμε και να τους κρατήσουμε υγιείς κοντά μας.

Πώς μπορούμε να τους βοηθήσουμε;

Υπάρχουν τρόποι να επιβραδύνει ή και να αναστρέψει κανείς αυτό το φαινόμενο και είναι βασικά δύο:

• Σωστή διατροφή με την πρόσληψη επαρκούς ποσότητας πρωτεϊνών
• Άσκηση με καθημερινή επαρκή φυσική δραστηριότητα.

Η σημασία της άσκησης

Όσον αφορά την άσκηση, φαίνεται ότι η πιο σωστή προσέγγιση είναι ένας συνδυασμός αερόβιας γυμναστικής με ασκήσεις ενδυνάμωσης, ισορροπίας και ευκινησίας. Η αερόβια άσκηση μπορεί να περιλαμβάνει στατικό ποδήλατο ή περπάτημα σε ευθεία, με ή χωρίς υποστήριξη, ανάλογα με τις ανάγκες του ηλικιωμένου, και με παράλληλη ενθάρρυνση να ανεβοκατεβαίνει μερικά σκαλοπάτια, όποτε είναι εφικτό.

Οι ηλικιωμένοι πρέπει να ενθαρρύνονται να περπατούν καθημερινά ή τουλάχιστον 5 ημέρες την εβδομάδα, ενώ αυτοί που δυσκολεύονται πολύ μπορούν να ξεκινήσουν έστω και με λίγα βήματα ή λίγα λεπτά την ημέρα και να αυξήσουν αργά και προοδευτικά τον χρόνο αυτό.

Παράλληλα, και κατά προτίμηση με οδηγίες κάποιου ειδικού εργοφυσιολόγου, θα πρέπει να ξεκινήσουν ένα ειδικό πρόγραμμα ενδυνάμωσης προσαρμοσμένο στις προσωπικές τους ανάγκες και δυνατότητες, με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας συγκεκριμένων μυϊκών ομάδων, το καλύτερο συγχρονισμό των κινήσεών τους και τη βελτίωση της ισορροπίας τους.

Ο ρόλος της διατροφής στη διατήρηση της μυϊκής δύναμης

Έχουμε άφθονα στοιχεία από μελέτες που δείχνουν ότι οι ηλικιωμένοι, όταν ακολουθούν διατροφή με επαρκή ποσότητα πρωτεϊνών, παρουσιάζουν μειωμένη απώλεια μυϊκής μάζας συγκριτικά με αυτούς που λαμβάνουν λιγότερες πρωτεΐνες. Δεν έχει σημασία αν η πρωτεΐνη έχει φυτική ή ζωική προέλευση, αν προέρχεται από γαλακτομικά, κόκκινο κρέας, ψάρι ή όσπρια. Ένα ποτήρι γάλα το πρωί και το βράδυ, ένα κομμάτι τυρί 60 γραμμάρια, όπως η γραβιέρα, σε κάθε ένα από τα τρία βασικά γεύματα, ένα ή δύο αυγά την ημέρα και ένα ή δύο γιαούρτια είναι σημαντικές πηγές πρωτεϊνών. Στη συνέχεια, αρκεί να γίνεται μια σωστή εναλλαγή των κυρίως γευμάτων, ώστε να εξασφαλίζεται η απαραίτητη πρόσληψη πρωτεϊνών: δύο φορές την εβδομάδα όσπρια, δύο φορές ψάρι, μία φορά κόκκινο κρέας και δύο φορές κοτόπουλο.

Καρδιολογική παρακολούθηση και κίνδυνος πτώσεων στους ηλικιωμένους

Οι καρδιολόγοι πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί με τους εύθραυστους ηλικιωμένους, ειδικά όσους λαμβάνουν ισχυρά αντιυπερτασικά φάρμακα, καθώς διατρέχουν κίνδυνο απότομης πτώσης της αρτηριακής πίεσης σε διάφορες περιστάσεις:

• Μετά από άσκηση
• Μετά από γεύμα
• Μετά από ούρηση
• Μετά από απότομη έγερση από καθιστή ή κατακεκλιμένη θέση (ορθοστατική υπόταση)
• Μετά από λήψη συγκεκριμένων μη καρδιολογικών φαρμάκων, όπως τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά ή φάρμακα για την υπερτροφία του προστάτη.

Ένα συχνό παράδειγμα είναι ο ηλικιωμένος που σηκώνεται τη νύχτα για να ουρήσει, ζαλίζεται και πέφτει, με κίνδυνο σοβαρού τραυματισμού. Ο ιατρός που θεραπεύει την υπέρταση αυτού του παππού πρέπει να είναι φειδωλός στη χορήγηση φαρμάκων, να ανιχνεύει έγκαιρα το φαινόμενο της ορθοστατικής υπότασης και να συμβουλεύει τον ασθενή του να μένει για λίγο στο κρεβάτι, καθιστός, πριν σηκωθεί για να ουρήσει μετά από νυχτερινές
αφυπνίσεις.