Οι καρδιαγγειακές παθήσεις παραμένουν η πρώ­τη αιτία θανάτου παγκο­σμίως. Ωστόσο, έως και το 80% των περιπτώσεων μπορεί να προληφθεί με αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η διακοπή του καπνίσμα­τος, η σωστή διατροφή και η τακτική παρακολούθηση των βασικών παρα­γόντων κινδύνου. Τα πιο συχνά καρδιαγγειακά νο­σήματα, στα οποία αποδίδεται πε­ρίπου το 50% των καρδιαγγειακών θανάτων, είναι το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Οι κλασικοί παράγοντες κινδύνου για την εμφά­νιση καρδιαγγειακών παθήσεων είναι το κάπνισμα, η δυσλιπιδαιμία, η υπέρτα­ση, ο σακχαρώδης διαβήτης, καθώς και παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η διατροφή και η έλλειψη σωματικής άσκησης.

Κάπνισμα και Καρδιαγγειακές παθήσεις

Στην Πανελλήνια Μελέτη Εμφραγ­μάτων στην Ελλάδα, το 93% των αντρών και το 78% των γυναικών που υπέστησαν οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου ήταν καπνιστές. Οι καπνιστές παθαίνουν έμφραγ­μα μία δεκαετία πριν από τους μη καπνιστές. Σε όλες τις μεγάλες επι­δημιολογικές μελέτες του εμφράγ­ματος του μυοκαρδίου, οι καπνιστές ήταν 8–11 χρόνια νεότεροι από τους μη καπνιστές.

Η διακοπή του καπνίσματος είναι από τις πιο αποτελεσματικές παρεμ­βάσεις που θα μπορούσαν να υλο­ποιηθούν στο πλαίσιο μιας ολοκλη­ρωμένης προσπάθειας πρόληψης με τον καλύτερο δείκτη κόστους-α­ποτελεσματικότητας. Ωστόσο, τα προβλήματα εντοπίζονται στη δυ­σχερή υιοθέτηση της οριστικής δι­ακοπής του καπνίσματος εκ μέρους των ασθενών ακόμα και όταν αυτή εισάγεται την περίοδο μετά από κά­ποιο οξύ ισχαιμικό επεισόδιο. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Ορ­γάνωση Υγείας, ένα έτος μετά τη διακοπή ο κίνδυνος στεφανιαίου νοσήματος μειώνεται κατά 50%, ενώ μέσα σε 15 χρόνια προσεγγίζει εκεί­νον κάποιου που δεν κάπνισε ποτέ.

Χοληστερόλη και διατροφή

Η δυσλιπιδαιμία και ειδικότερα η υπερχοληστεριναιμία, θεωρούνται από τους κυριότερους παράγοντες εμφάνισης αρτηριοσκλήρυνσης και καρδιαγγειακής νόσου. Σύμφωνα με τη μελέτη INTERHEART, η δυσλι­πιδαιμία ευθύνεται για το 50% των εμφραγμάτων παγκοσμίως και απο­τελεί την κυριότερη αιτία εμφάνισης στεφανιαία νόσου.

Η αυξημένη χοληστερόλη προκα­λεί σταδιακά εναπόθεση λίπους στα αγγεία, περιορίζοντας τη ροή του αί­ματος. Με σωστή διατροφή, περιορι­σμό των ζωικών λιπών και συνέπεια στη φαρμακευτική αγωγή, ο κίνδυ­νος εμφράγματος μειώνεται αισθη­τά. Μόνο η μόνιμη και συστηματική αντιμετώπιση της δυσλιπιδαιμίας επιφέρει εντυπωσιακά αποτελέσμα­τα στη μείωση των εμφραγμάτων και των λοιπών μορφών στεφανιαίας καρδιοπάθειας.

Αρτηριακή υπέρταση και έλεγχος της πίεσης

Η αρτηριακή υπέρταση είναι ένας από τους σοβαρότερους παράγο­ντες καρδιαγγειακού κινδύνου πα­γκοσμίως, με τα ποσοστά εμφάνι­σής της να αυξάνονται συνεχώς. Αν λάβουμε υπ’ όψιν το γεγονός ότι η συχνότητα της υπέρτασης αυξάνεται με την ηλικία, θα πρέπει καθώς ανεβαίνει συνεχώς ο μέσος όρος επιβίωσης παγκοσμίως, να αναμένουμε και αντίστοιχη αύξη­ση της συχνότητας εμφάνισης της υπέρτασης. Καταστρέφει τις αρτηρίες, προκα­λώντας στενώσεις ή ανευρύσματα και κουράζει την καρδιά, οδηγώντας σταδιακά σε καρδιακή ανεπάρκεια.

Ιδανικά, η πίεση πρέπει να είναι μι­κρότερη από 130 mmHg (συστολική) και 80 mmHg (διαστολική). Η αρτη­ριακή πίεση μεταβάλλεται στη διάρ­κεια του 24ώρου, αλλά διακυμαίνε­ται αναλόγως της δραστηριότητας του κάθε ατόμου. Κατά τη σωματι­κή άσκηση, την κίνηση, τη συγκίνη­ση και το στρες, η πίεση ανεβαίνει, αντιθέτως, κατά την ανάπαυση ή τον βαθύ ύπνο, ελαττώνεται και ξανανε­βαίνει κατά τις πρωινές ώρες, λίγο πριν από το ξύπνημα. Πολλές φορές, ακόμα και η θέα του γιατρού με την άσπρη μπλούζα προκαλεί σε πολλούς ασθενείς αύ­ξηση της πίεσης, γεγονός το οποίο θεωρείται από πολλούς προστάδιο αρτηριακής υπέρτασης.

Για να θεωρηθεί κάποιος υπερ­τασικός, απαιτείται συστηματική άνοδος της αρτηριακής του πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά για το άτομό του επίπεδα. Η στιγμιαία άνο­δος της πίεσης, ως συνέπεια ενός έντονου στρες δεν μας κατατάσσει στην κατηγορία των υπερτασικών. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει ένας υπερτασικός ασθενής είναι να αλλάξει στο μέτρο του δυ­νατού τις καθημερινές βλαπτικές του συνήθειες. Είναι σημαντικό για παράδειγμα στην περίπτωση που κά­ποιος ασθενής είναι παχύσαρκος να χάσει σωματικό βάρος με σωματική άσκηση και σωστή δίαιτα, η οποία έχει επίκεντρο τη φυτική διατροφή που συμπληρώνεται με ψάρια και πουλερικά, αποκλείοντας τα γλυκά και τους υδατάνθρακες (ψωμί, πα­τάτες κ.λπ.). Η σωστή δίαιτα του υπερτασικού ασθενούς πρέπει να συμπληρώνε­ται με ελάττωση της πρόσληψης νατρίου, δηλαδή με ελάττωση του αλατιού και των αλμυρών φαγητών. Εξυπακούεται ότι, παράλληλα, πρέ­πει να αποφεύγεται η διατροφή με λιπαρές τροφές και οινοπνευματώ­δη, τα οποία αυξάνουν τη θερμιδική αξία των τροφών. Εάν, παρ’ όλα αυτά, η αρτηριακή πίεση εξακολουθεί να είναι υψηλή, τότε αποφασίζεται η έναρξη της φαρμακευτικής θεραπείας.

Με σταθερές καθημερινές επιλογές μπορούμε να μειώσουμε σημαντικά τον κίνδυνο για καρδιαγγειακές παθήσεις. Η καρδιά μας χρειάζεται φροντίδα κάθε μέρα: Ισορροπημένη διατροφή, άσκηση, αποχή από το κάπνισμα και θετική διάθεση. Το γέλιο, η καλή ψυχολογία και οι σχέσεις αγάπης
λειτουργούν σαν φυσικά «φάρμακα» για την υγεία της.