Η σχέση lifestyle medicine και καρκίνου αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στη σύγχρονη ογκολογική φροντίδα, καθώς τεκμηριώνεται ότι μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής και να ενισχύσει τόσο την επιβίωση όσο και την ποιότητα ζωής. Στις ΗΠΑ καταγράφονται ετησίως περίπου 18 εκατομ­μύρια επιζώντες από νεο­πλασματικά νοσήματα, ένα νούμερο το οποίο αυξάνεται συνε­χώς, λόγω των θεαματικών εξελίξε­ων στην πρώιμη διάγνωση και τη θε­ραπεία του καρκίνου. Ωστόσο, παρά τα αυξανόμενα ποσοστά επιβίωσης των καρκινοπαθών, εξακολουθεί να παραμένει καίριο το ερώτημα: πόσο καλά ζουν οι επιβιώσαντες (cancer survivors) του καρκίνου, αφού ολο­κληρώσουν τις θεραπείες τους και ενταχθούν σε προγράμματα τακτι­κής παρακολούθησης ανά συγκεκρι­μένα χρονικά διαστήματα; Το Αμερι­κανικό Κολλέγιο Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης επιχειρεί να μεταφράσει τις ισχύουσες διεθνείς συστάσεις βάσει ιατρικών ενδείξεων (Evidence-based recommendations) στην καθημερινή κλινική πρακτική, μέσω 6 βασικών πυλώνων: Ιδανική θρέψη και σίτιση, φυσική άσκηση, επαρκής ύπνος/χαλάρωση, διαχείρι­ση άγχους, κοινωνική συνδεσιμότη­τα και αποφυγή βλαπτικών ουσιών. Οι περισσότεροι επιζώντες, αλλά και ασθενείς ή μη ιατροί δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι οι ίδιες οδηγίες για την πρόληψη του καρκίνου ισχύουν και για τη βελτίωση της επιβίωσης, δεδομένου ότι ποσοστό χαμηλότερο του 25% του συνόλου των επιβιώσα­ντων πληροί τα βασικά κριτήρια υγι­εινού τρόπου ζωής, ενώ είναι γνωστό πως μέχρι και το 45% των θανάτων από συμπαγή νεοπλάσματα συνδέ­ονται με εξωγενείς παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να τροποποιηθούν ή να αποφευχθούν, όπως η διατρο­φή, το σωματικό βάρος, η κατάχρηση αλκοόλ και η έλλειψη άσκησης.. Στις ΗΠΑ καταγράφονται ετησίως περίπου 18 εκατομ­μύρια επιζώντες από νεο­πλασματικά νοσήματα, ένα νούμερο το οποίο αυξάνεται συνε­χώς, λόγω των θεαματικών εξελίξε­ων στην πρώιμη διάγνωση και τη θε­ραπεία του καρκίνου. Ωστόσο, παρά τα αυξανόμενα ποσοστά επιβίωσης των καρκινοπαθών, εξακολουθεί να παραμένει καίριο το ερώτημα: πόσο καλά ζουν οι επιβιώσαντες (cancer survivors) του καρκίνου, αφού ολο­κληρώσουν τις θεραπείες τους και ενταχθούν σε προγράμματα τακτι­κής παρακολούθησης ανά συγκεκρι­μένα χρονικά διαστήματα; Το Αμερι­κανικό Κολλέγιο Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης επιχειρεί να μεταφράσει τις ισχύουσες διεθνείς συστάσεις βάσει ιατρικών ενδείξεων (Evidence-based recommendations) στην καθημερινή κλινική πρακτική, μέσω 6 βασικών πυλώνων: Ιδανική θρέψη και σίτιση, φυσική άσκηση, επαρκής ύπνος/χαλάρωση, διαχείρι­ση άγχους, κοινωνική συνδεσιμότη­τα και αποφυγή βλαπτικών ουσιών. Οι περισσότεροι επιζώντες, αλλά και ασθενείς ή μη ιατροί δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι οι ίδιες οδηγίες για την πρόληψη του καρκίνου ισχύουν και για τη βελτίωση της επιβίωσης, δεδομένου ότι ποσοστό χαμηλότερο του 25% του συνόλου των επιβιώσα­ντων πληροί τα βασικά κριτήρια υγι­εινού τρόπου ζωής, ενώ είναι γνωστό πως μέχρι και το 45% των θανάτων από συμπαγή νεοπλάσματα συνδέ­ονται με εξωγενείς παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να τροποποιηθούν ή να αποφευχθούν, όπως η διατρο­φή, το σωματικό βάρος, η κατάχρηση αλκοόλ και η έλλειψη άσκησης. Στις ΗΠΑ καταγράφονται ετησίως περίπου 18 εκατομ­μύρια επιζώντες από νεο­πλασματικά νοσήματα, ένα νούμερο το οποίο αυξάνεται συνε­χώς, λόγω των θεαματικών εξελίξε­ων στην πρώιμη διάγνωση και τη θε­ραπεία του καρκίνου. Ωστόσο, παρά τα αυξανόμενα ποσοστά επιβίωσης των καρκινοπαθών, εξακολουθεί να παραμένει καίριο το ερώτημα: πόσο καλά ζουν οι επιβιώσαντες (cancer survivors) του καρκίνου, αφού ολο­κληρώσουν τις θεραπείες τους και ενταχθούν σε προγράμματα τακτι­κής παρακολούθησης ανά συγκεκρι­μένα χρονικά διαστήματα; Το Αμερι­κανικό Κολλέγιο Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης επιχειρεί να μεταφράσει τις ισχύουσες διεθνείς συστάσεις βάσει ιατρικών ενδείξεων (Evidence-based recommendations) στην καθημερινή κλινική πρακτική, μέσω 6 βασικών πυλώνων: Ιδανική θρέψη και σίτιση, φυσική άσκηση, επαρκής ύπνος/χαλάρωση, διαχείρι­ση άγχους, κοινωνική συνδεσιμότη­τα και αποφυγή βλαπτικών ουσιών. Οι περισσότεροι επιζώντες, αλλά και ασθενείς ή μη ιατροί δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι οι ίδιες οδηγίες για την πρόληψη του καρκίνου ισχύουν και για τη βελτίωση της επιβίωσης, δεδομένου ότι ποσοστό χαμηλότερο του 25% του συνόλου των επιβιώσα­ντων πληροί τα βασικά κριτήρια υγι­εινού τρόπου ζωής, ενώ είναι γνωστό πως μέχρι και το 45% των θανάτων από συμπαγή νεοπλάσματα συνδέ­ονται με εξωγενείς παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να τροποποιηθούν ή να αποφευχθούν, όπως η διατρο­φή, το σωματικό βάρος, η κατάχρηση αλκοόλ και η έλλειψη άσκησης.

Διατροφή

Η κλινική μελέτη CALGB/SWOG 80702, που παρουσιάστηκε στο φε­τινό ετήσιο συνέδριο κλινικής Ογκο­λογίας στην Αμερική (ASCO 2025) κατέδειξε ότι, από τους ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου στα­δίου ΙΙΙ, οι οποίοι ολοκλήρωσαν τη χημειοθεραπεία τους και τέθηκαν σε μακροχρόνια παρακολούθηση, αυτοί που κατανάλωναν ποσότητες «αντιφλεγμονωδών» τροφών (πρά­σινα χόρτα και λαχανικά, τσάι, καφέ) είχαν χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου κατά 87% συγκριτικά με την ομάδα ασθενών, που κατανάλωσε μεγάλες ποσότητες κόκκινου κρέατος, ρυζιού ή και αεριούχων ποτών με γλυκαντι­κά. Η έρευνα έδειξε επίσης ότι, αντι­καθιστώντας το 10% του συνόλου των επεξεργασμένων κρεάτων και σνακς με φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης, μειώνεται ο κίνδυνος για ανάπτυξη κολοορθικού καρκίνου κατά 7%. Επιπλέον, η «προστασία» της μυϊκής μάζας με κατανάλωση πρωτε­ϊνούχων τροφών (1.0-1.5 g/kg/ημέρα) αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο σω­ματικής δύναμης και ευεξίας, ταχείας ανάρρωσης και υγιούς μεταβολισμού. Τέλος, η καθημερινή κατανάλωση τροφών με φυτικές ίνες προάγει το υγιές μικροβίωμα του εντέρου, ενι­σχύοντας το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού, τις νοητικές λειτουρ­γίες και προάγει την ανταπόκριση του οργανισμού στη χημειοθεραπεία και στην ανοσοθεραπεία.

Φυσική άσκηση

Στο πλαίσιο της προσέγγισης lifestyle medicine και καρκίνου, η φυσική άσκηση αποτελεί βασικό θεραπευτικό πυλώνα. Μία ακόμα σημαντική κλινική μελέ­τη, που παρουσιάστηκε στο ASCO 2025, έδειξε ότι η συστηματική, προ­γραμματισμένη από ειδικό σωμα­τική άσκηση, μετά από ογκολογικό χειρουργείο και χημειοθεραπεία σε ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέ­ρου σταδίου ΙΙΙ ή σταδίου ΙΙ υψηλού κινδύνου, μειώνει τον σχετικό κίνδυ­νο υποτροπής της νόσου κατά 28% και τον σχετικό κίνδυνο θανάτου κατά 37% στα πρώτα 8 χρόνια. Όφε­λος ανάλογο με αυτό της μετεγχειρη­τικής, προληπτικής χημειοθεραπείας. Τα ευρήματα αυτά καταδεικνύουν ότι ένα λελογισμένο πρόγραμμα φυσι­κής άσκησης απαιτείται να αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του γενικότε­ρου πλάνου μιας ολιστικής ογκολο­γικής προσέγγισης και θεραπείας των ασθενών. Για τους επιβιώσαντες από νεοπλασματικά νοσήματα, αυτή καθαυτή η κίνηση αποτελεί το πιο ισχυρό «εργαλείο» για την επανάκτη­ση σωματικής δύναμης, ενέργειας, υγιούς λειτουργίας και ελέγχου του σώματος. Πέραν όμως της σωματι­κής ευεξίας, η άσκηση έχει σαφή και πασιφανή μεταβολικά και ανοσολο­γικά αποτελέσματα. Ο μυϊκός ιστός λειτουργεί ως «ενδοκρινικό» όργανο, απελευθερώνοντας αντιφλεγμονώ­δεις κυτταροκίνες (myokines), οι οποίες μπορούν να αποτρέψουν ή να αναστείλουν την ανάπτυξη ενός συμπαγούς όγκου, ενισχύοντας πα­ράλληλα και το ανοσοποιητικό σύ­στημα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η μυϊκή μάζα -και όχι το σωματικό βάρος- αποτελεί προγνωστικό δεί­κτη – κλειδί της επιβίωσης, ειδικά δε στις περιπτώσεις καρκίνου μαστού, προστάτη, εντέρου και πνεύμονα. Έτσι, οι εταιρείες American Cancer Society και American College of Sports προτείνουν καθημερινή μέ­τρια δραστηριότητα διάρκειας 150 λεπτών, συμπεριλαμβάνοντας και 2 ημέρες ανά εβδομάδα με πιο βαριά άσκηση, σε όλους ανεξαιρέτως τους cancer survivors.

Ύπνος και άγχος στη lifestyle medicine μετά τον καρκίνο

Στο πλαίσιο της προσέγγισης lifestyle medicine και καρκίνου, ο ύπνος και η διαχείριση του άγχους αποτελούν θεμελιώδεις πυλώνες ολιστικής ογκολογικής φροντίδας. Οι διαταραχές του ύπνου δυστυχώς αποτελούν πολύ συχνό φαινόμενο μεταξύ των ασθενών που λαμβάνουν κάποιας μορφής θεραπεία, αλλά και μεταξύ των επιζώντων από νεοπλα­σματικά νοσήματα. Ο ύπνος, ωστό­σο, δεν είναι απλά μία ξεκούραση του οργανισμού: αποτελεί μέγιστη βιολο­γική ανάγκη για σωστή ανάρρωση, ομοιόσταση, ισορροπία των ορμο­νών, συναισθηματική σταθερότητα και ορθή λειτουργία του ανοσοποιη­τικού. Η έλλειψη ύπνου προκαλεί δια­ταραχή στην έκκριση μελατονίνης και κορτιζόλης -δύο βασικών ορμονών, που σχετίζονται με την ανοσία και τη διαδικασία της φλεγμονής- ενώ είναι γνωστό πως οι διαταραχές στην έκ­κριση των κορτικοστεροειδών ορμο­νών σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου και ελαττωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού συ­στήματος. Ο κλινικός ιατρός απαιτεί­ται να αποτελέσει τον συνδετικό κρί­κο μεταξύ του ασθενούς από τη μία πλευρά και του ιατρείου ύπνου ή του νευρολόγου/ψυχίατρου/ψυχολόγου από την άλλη, για την αντιμετώπιση πιθανής αϋπνίας ή άλλων διαταρα­χών του ύπνου.

Επιπρόσθετα, το συνεχές άγχος που προκαλεί η ανακοίνωση της δι­άγνωσης του καρκίνου, αλλά και η θεραπεία με τις παρενέργειές της, δημιουργούν περιβάλλον ικανό να προάγει την καρκινογένεση. Έχει αποδειχθεί ότι οι survivors που έχουν αναπτύξει καλύτερους μηχανισμούς διαχείρισης του στρες, με υγιείς κοι­νωνικές και διαπροσωπικές σχέσεις, με ισχυρότερα κοινωνικά δίκτυα, μα­κριά από τη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση, έχουν τελικά καλύτερη ποιότητα ζωής, καλύτερη απάντηση στις θεραπείες και μεγαλύτερη αντο­χή στις παρενέργειες αυτών, κατά 40% μειωμένη πιθανότητα θανάτου από το συμπαγές νεόπλασμα και με­γαλύτερη συνολική επιβίωση.

Η Lifestyle Medicine δεν προτείνει μόνο τι πρέπει κάποιος καρκινοπα­θής να κάνει ή να τρώει, αλλά συμ­βουλεύει παράλληλα και τι πρέπει να αποφεύγει. Το κάπνισμα αυξάνει την πιθανότητα υποτροπής του καρκίνου στους cancer survivors γενικότερα και όχι μόνο σε αυτούς που είχαν ήδη νοσήσει με καρκίνο πνεύμονα. Η κατανάλωση ακόμη και μέτριων πο­σοτήτων αλκοόλ αυξάνει την πιθα­νότητα υποτροπής ειδικά σε άτομα με ιστορικό καρκίνου κεφαλής-τρα­χήλου, εντέρου, μαστού και ήπατος. Η παρατεταμένη έκθεση στην ηλι­ακή ακτινοβολία χωρίς προφύλαξη αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής του μελανώματος.

Επαναπροσδιορίζοντας την ολιστική αντιμετώπιση του καρκίνου

Για πολλές δεκαετίες είχε εδραιωθεί η αξιολόγηση της αντιμετώπισης του καρκίνου με τον «ουδό» της πενταε­τούς επιβίωσης των ασθενών. Πλέον, αυτό δεν φαίνεται να είναι αρκετό. Η σύγχρονη προσέγγιση lifestyle medicine και καρκίνου έρχεται να επαναπροσδιορίσει το πλαίσιο αξιολόγησης της επιβίωσης και της ποιότητας ζωής. Απαιτείται να αξιολογούμε εφεξής και το επονομαζόμενο Διάστημα Υγείας ή Healthspan. Πόσο καλά και ποιοτικά, δηλαδή, ζει κάποιος κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά το πέρας των θεραπειών. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να στοχεύουμε διαρκώς στη μείωση του αισθήματος της κόπω­σης, της αδυναμίας και της καταβο­λής (fatigue), στην όσο το δυνατόν ταχύτερη ανάκτηση της μυϊκής και σωματικής δύναμης, στην αποφυγή ή πρόληψη επιπρόσθετων δευτερο­παθών παθολογικών καταστάσεων και στη διαρκή καλλιέργεια κλίματος συναισθηματικής σταθερότητας και ψυχολογικής δύναμης.

Οι καρκινοπαθείς αξίζουν την καλύτερη δυνατή προσέγγιση, όχι απλώς μια τυπική ένδειξη υποστή­ριξης. Η ογκολογική διάσταση της ολιστικής Lifestyle Medicine δεν αποτελεί υποκατάστατο οποιασδή­ποτε ειδικής θεραπείας. Eίναι ο ουσι­αστικός πυλώνας και τα θεμέλια της ακμής, της ευεξίας και της ποιότητας ζωής μετά το πέρας της θεραπείας.