Σε όλους είναι γνωστό πόσο καλό κάνει ο αθλη­τισμός από την παιδική ηλικία που συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή. Συχνά όμως δημοσιεύ­ματα που αναφέρουν περιστατικά αιφνιδίου θανάτου σε αθλητικούς χώρους, δημιουργούν αμφι­βολίες για το αν η άθληση μπορεί, σε ορισμένες περι­πτώσεις, να είναι επιβλαβής για την υγεία των παιδιών.

 Τα οφέλη της άθλησης

Αναμφισβήτητα τα οφέλη του αθλητισμού είναι πολλά.

Η συστηματική άσκηση έχει συνδεθεί με:

• φυσιολογική αρτηριακή πίεση
• βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ
• ομαλοποίηση του σακχάρου με αύξηση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη
• διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους

Το παιδί που έχει μάθει από μικρό να αθλείται, συνήθως θα συνεχίσει και ως ενήλικας. Έτσι, απολαμβάνει και άλλα ευεργετήματα της άθλησης, όπως η μείωση της επίπτωσης ορισμένων μορφών καρκίνου, η πρόληψη της οστεοπόρωσης και της άνοιας, καθώς και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Μελέτες δείχνουν ότι οι αθλητές υψηλού επιπέδου ζουν κατά μέσο όρο τρία χρόνια περισσότερο από άτομα αντίστοιχου προφίλ του γενικού πληθυσμού.

Η «αθλητική καρδιά»

Σε παιδιά και εφήβους που ασχολούνται συστηματι­κά με τον αθλητισμό, στο υπερηχογράφημα καρδιάς μπορεί να παρατηρηθεί αύξηση των διαστάσεων των καρδιακών κοιλοτήτων, καθώς και του πάχους των τοιχωμάτων της αριστερής κοιλίας. Πρόκειται για τη λεγόμενη «αθλητική καρδιά», την οποία ο έμπειρος παιδοκαρδιολόγος μπορεί να διαφοροδιαγνώσει από παθολογικές καταστάσεις, όπως η υπερτροφική μυο­καρδιοπάθεια.

Καρδιολογικά ευρήματα στους μικρούς αθλητές

Άλλη βασική εξέταση που δεν πρέπει να παραλείπε­ται στους αθλητές είναι το Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ). Σε αυτό μπορεί να διαπιστωθεί φλεβοκομβική βραδυκαρδία (<40 bpm) ή και μια διαταραχή αγωγής των ερεθισμάτων που αποκαλούμε «κολποκοιλιακό αποκλεισμό 2ου βαθμού» κατά τη διάρκεια της ηρε­μίας ή του ύπνου. Οι διαταραχές αυτές θεωρούνται καλοήθεις και δεν προκαλούν ανησυχία.

Είναι σημαντικό να εξηγείται στους γονείς και στους εφήβους ότι αυτά τα ευρήματα είναι φυσιολογικά λόγω της έντονης αθλητικής δραστηριότητας. Αντίθετα, η παρουσία άλλων αρρυθμιών (όπως εκτακτοσυστολική αρρυθμία) απαιτεί πλήρη καρδιολογική διερεύνηση.

Ο προαθλητικός έλεγχος και η σημασία της πρόληψης

Ο φόβος ενός θανατηφόρου συμβάντος κατά την άθληση ανησυχεί δικαιολογημένα τόσο τους γονείς όσο και τους γιατρούς. Ο προαθλητικός έλεγχος είναι η μόνη δυνατότητα να μειωθεί ο κίνδυνος αιφνιδίου θανάτου.

Στη χώρα μας, ο προαθλητικός έλεγχος έχει καθιε­ρωθεί και πρέπει να περιλαμβάνει:

• λήψη ατομικού και οικογενειακού ιστορικού
• κλινική αξιολόγηση
• ΗΚΓ
• έγχρωμο υπερηχοκαρδιογράφημα (triplex)

Με τον προαθλητικό έλεγχο, αν εντοπιστεί κάποια καρδιακή πάθηση, δυνητικά υπεύθυνη για αιφνίδιο θάνατο, πρέπει να διακοπεί η αθλητική δραστηριότη­τα μέχρι πλήρους διερεύνησης. Μία άλλη ενέργεια, στην οποία θα πρέπει να δο­θεί ίση βαρύτητα με τον προαθλητικό έλεγχο, είναι η ύπαρξη αυτόματων απινιδωτών στους αθλητικούς χώρους. Η παρουσία τους και η εκπαίδευση στη χρήση τους πρέπει να αποτελέσουν υποχρέωση όλων των συλλόγων της χώρας.

Αποφυγή επικίνδυνων ουσιών

Ένα ακόμη σημείο που οι γονείς πρέπει να προσέξουν και να αποτρέψουν το παιδί και τον έφηβο, είναι η λήψη ουσιών για αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Ου­σίες όπως τα αναβολικά στεροειδή, η κοκαΐνη και η εφεδρίνη μπορούν να προκαλέσουν καταστροφικές συνέπειες στον οργανισμό.

Παιδιά με καρδιοπάθειες

Στα παιδιά με υπόστρωμα κληρονομικών καρδιοπα­θειών ή οικογενειακό ιστορικό αιφνιδίου θανάτου, ο προαθλητικός έλεγχος πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. Οι προηγούμενες κατευθυντήριες οδηγίες ήταν κατά της άθλησης, με αποτέλεσμα τα παιδιά αυτά να παρουσιάζουν παχυσαρκία και παθολογική ψυχοκινη­τική ανάπτυξη. Σήμερα, οι σύγχρονες απόψεις υπο­στηρίζουν ότι οι αθλητικές δραστηριότητες μπορούν να προωθούνται σχεδόν σε όλες τις καρδιοπάθειες, μετά από ενδελεχή καρδιολογικό έλεγχο και με ευαι­σθητοποίηση στη χρήση απινιδωτών. Αθλητισμός λοιπόν από την παιδική ηλικία με ασφά­λεια για μια υγιή ενήλικη ζωή.