Ο καρκίνος του μαστού, η συχνότερη κακοή­θεια στον γυναικείο πληθυσμό στον δυτικό κόσμο, είναι νόσος πολύπλοκη, τόσο στην αιτιολογία όσο και στη θεραπεία της. Η πο­λυπλοκότητα της νόσου αντικατοπτρίζεται και στην τελική έκβαση των ασθενών, καθώς άλλες γυναίκες ανακτούν την υγεία τους, άλλες με τη βοήθεια θερα­πειών επιβιώνουν για μεγάλο διάστημα, ενώ ένα μικρό ποσοστό δεν καταφέρνει να νικήσει τη νόσο.

Γιατί ο καρκίνος του μαστού είναι τόσο πολύπλοκη νόσος;

Ο καρκίνος έχει τη δυνατότητα να εξαπλώνεται από το σημείο που ξεκινά σε άλλα όργανα. Έτσι, ο καρκίνος του μαστού μπορεί να δώσει μεταστάσεις κυρίως στο ήπαρ, τους πνεύμονες, τα οστά και τον εγκέφαλο. Η πο­ρεία αυτή διαφέρει ανάλογα με το είδος του καρκίνου και εξαρτάται κυρίως από δύο παράγοντες:

1.  Ταχύτητα πολλαπλασιασμού των καρκινικών κυττά­ρων. Αν τα κύτταρα διαιρούνται εξαρχής γρήγορα, η νόσος εξελίσσεται πιο γρήγορα σε μεταστατική. Αν πολλαπλασιάζονται αργά, ίσως η νόσος να μην εξε­λιχθεί ποτέ, αν και με τον χρόνο μπορεί να εμφανι­στεί κάποιος πιο επιθετικός κλώνος. Η δυναμική αυτή αποτυπώνεται με τον όρο διαφοροποίηση (Grade) και επηρεάζεται από τον μοριακό τύπο του όγκου, στοι­χεία που εξετάζονται σε μικροσκοπικό και γονιδιακό επίπεδο, για να προβλεφθεί η πορεία και να επιλεγεί θεραπεία.
2. Χρονικό Σημείο Διάγνωσης. Στα αρχικά του στάδια ο καρκίνος του μαστού δεν προκαλεί συμπτώματα. Με τον καιρό μπορεί να φανεί κάτι σε μία μαστογραφία και αργότερα να παρουσιαστεί ένα ψηλαφητό ογκίδιο, σκληρία, εισολκή θηλής ή αιματηρή έκκριση. Μέχρι τότε, καρκινικά κύτταρα μπορεί ήδη να κυκλοφορούν στο αίμα ως μικρομεταστάσεις, μη ανιχνεύσιμες ακό­μη. Όταν φανούν εστίες σε άλλα όργανα, μιλάμε για μεταστατική νόσο. Αυτή η χρονική εξέλιξη περιγράφε­ται με τα στάδια του καρκίνου, και ελέγχεται με απεικο­νιστικές και βιοχημικές εξετάσεις.

Μπορούμε να επηρεάσουμε την πορεία της νόσου μετά τη γέννησή της;

Εφόσον σχηματιστεί μια κακοήθεια, δεν μπορούμε να αλλάξουμε την επιθετικότητα των καρκινικών κυτ­τάρων και κατά συνέπεια το πόσο γρήγορα αναπτύσ­σονται. Άρα δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη διαφο­ροποίηση και τον μοριακό τύπο του καρκίνου.

Μπορούμε όμως να παρέμβουμε με δύο τρόπους:

1. Να εντοπίσουμε πρώιμα τη νόσο ακολουθώντας ένα πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου.
2. Να μειώσουμε την καρκινική μάζα που έχει σχημα­τιστεί κατά τη διάγνωση, με δύο βασικούς θερα­πευτικούς χειρισμούς:

Αφαιρώντας τον αρχικό όγκο από το μαστό και τους γειτονικούς ιστούς που ενδέχεται να έχουν προσβληθεί.

Με φαρμακευτική αγωγή, που στοχεύει τα καρκι­νικά κύτταρα που έχουν φύγει από τον μαστό και ενδέχεται να αναπτύσσονται σε άλλα όργανα, είτε τα εντοπίζουμε στις εξετάσεις είτε όχι.

Καρκίνος μαστού θεραπεία: Ποιες είναι οι διαθέσιμες επιλογές;

Η θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου του μα­στού στηρίζεται σε διαφορετικές προσεγγίσεις, που στοχεύουν σε διαφορετικά επίπεδα τη νόσο. Ουσι­αστικά, διακρίνονται σε τοπικές και συστηματικές θεραπείες.

Τοπικές θεραπείες:

Στόχος τους είναι να εκριζώσουν τα καρκινικά κύτ­ταρα στον μαστό και τους περιοχικούς λεμφαδένες, εάν έχουν προσβληθεί.

• Χειρουργική αφαίρεση: Η ογκεκτομή (αφαίρεση μόνο του όγκου) και η μαστεκτομή (ολική αφαίρεση του μαστού) είναι οι δύο βασικές χειρουργικές επι­λογές για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, ενώ η αφαίρεση μερικών λεμφαδένων για βιοψία και η πλήρης λεμφαδενεκτομή, οι βασικές επιλο­γές διαχείρισης των λεμφαδένων.
• Ακτινοθεραπεία: Στοχεύει τον μαστό που διατηρεί­ται μετά την ογκεκτομή ή το θωρακικό τοίχωμα σε περίπτωση μαστεκτομής. Εάν υπάρχουν ενδείξεις, κατευθύνεται στους λεμφαδένες που βρίσκονται στη μασχάλη, στον τράχηλο ή στο εσωτερικό του θώρακα κοντά στο στέρνο.

Συστηματικές θεραπείες:

Οι φαρμακευτικές θεραπείες δρουν σε όλα τα καρκι­νικά κύτταρα, είτε βρίσκονται στον μαστό είτε έχουν μεταναστεύσει, γι’ αυτό και χορηγούνται με τρόπο που διαχέεται σε όλα τα όργανα, δηλαδή στη λεγόμε­νη συστηματική κυκλοφορία (ενδοφλέβια, υποδόρια, από του στόματος). Διακρίνονται σε:

• Χημειοθεραπευτικά φάρμακα και συνδυασμοί αυ­τών (σχήματα)
• Στοχευμένες θεραπείες, Ανοσοθεραπείες
• Ορμονοθεραπεία.

Πώς επιλέγονται οι θεραπείες στον καρκίνο του μαστού;

Στην ογκολογία, κάθε θεραπεία έχει στόχο να αυξή­σει τις πιθανότητες ίασης και γι’ αυτό ενδέχεται να εί­ναι έντονη, σε ισχύ και διάρκεια, και ως εκ τούτου να συνοδεύεται από ανεπιθύμητες παρενέργειες. Πα­λιότερα, ο φόβος της «δύναμης» του καρκίνου οδη­γούσε σε «οριζόντιες» πρακτικές: Ίδιες θεραπείες για όλες τις ασθενείς, όπως η ριζική μαστεκτομή και πολύ τοξικά χημειοθεραπευτικά σχήματα, ανεξαρτή­τως επιθετικότητας και σταδίου της νόσου.

Σήμερα, η προσέγγιση είναι πιο εξατομικευμένη. Είναι προφανές ότι όσο πιο ήπια είναι η ιστολογία του όγκου και όσο νωρίτερα εντοπιστεί, τόσο μεγαλύτε­ρες είναι οι πιθανότητες ίασης με λιγότερο παρεμ­βατικές μεθόδους. Αντίθετα, σε πιο επιθετική νόσο ή καθυστερημένη διάγνωση, χρειάζονται πιο έντονες θεραπείες. Επιπλέον, σε κάθε περίπτωση, χορηγούμε θεραπείες που αποδεδειγμένα μειώνουν τον κίνδυ­νο υποτροπής, αποφεύγοντας παρεμβάσεις χωρίς πραγματικό όφελος αλλά με παρενέργειες. Η επιλο­γή και η σειρά των θεραπευτικών βημάτων επηρεά­ζουν άμεσα την πορεία της νόσου. Γενικά ισχύει ότι:

Σε επιθετικό καρκίνο, ανεξάρτητα από το στάδιο, συνδυάζονται σχεδόν πάντα όλες οι μέθοδοι: χει­ρουργική επέμβαση, φαρμακευτική αγωγή και ακτι­νοθεραπεία.

Σε ηπιότερη μορφή, λαμβάνουμε υπόψη το στάδιο:

• Πρώιμο στάδιο: Η χειρουργική αφαίρεση έχει τα καλύτερα αποτελέσματα, με πιθανή προσθήκη ακτινοθεραπείας ή ήπιας φαρμακευτικής αγωγής.
• Τοπικά προχωρημένο στάδιο: Eφαρμόζουμε και εδώ όλες τις διαθέσιμες θεραπείες.

Ποιος καθορίζει την ογκολογική θεραπεία;

Η σύγχρονη θεραπεία στον καρκίνο του μαστού βασίζεται στην εξατομίκευση και στη συνεργασία εξειδικευμένης ογκολογικής ομάδας. Κάθε τύπου ογκολογική θεραπεία απαιτεί μέγιστη εξει­δίκευση και εφαρμόζεται από την αντίστοιχη ιατρική ειδικότητα: Χειρουργική, Παθολογική και Ακτινοθερα­πευτική. Η επιλογή του συνδυασμού των θεραπειών και της διαδοχής αυτών γίνεται ιδανικά στο πλαίσιο μιας συ­νεργαζόμενης ογκολογικής ομάδας και επιλέγεται το καταλληλότερο θεραπευτικό σχήμα από άποψη απο­τελεσμάτων αλλά και προφίλ παρενεργειών για κάθε ασθενή. Το τελικό πρόσημο πρέπει να είναι: θεραπεία όχι λιγότερη από τις ανάγκες, όχι περιττή και όχι πάνω από την αντοχή της ασθενούς.